top of page

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών


Νυσταγμένος, στις τέσσερις τα ξημερώματα, έφτασα με το καράβι στο λιμάνι των Μεστών, το περίφημο μαστιχοχώρι της Χίου. Έπρεπε να οδηγήσω την απόσταση μέχρι τη χώρα, σαράντα περίπου λεπτά, και να περιμένω να ανοίξει το ξενοδοχείο που θα έμενα. Το φθινόπωρο έφευγε και ένας αναζωογονητικός άνεμος φυσούσε, έτσι είχα το παράθυρο κατεβασμένο. Εκεί με συνεπήρε για πρώτη φορά η μυρωδιά που αναβλύζει το νησί. Η μυροβόλος Χίος. Έχουμε την τάση να καταστρέφουμε τις λέξεις, υποβιβάζοντας το νόημά τους, με σκοπό να τραβήξουμε το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Τι κρίμα· αν δεν ήταν έτσι τα πράγματα, τότε το επίθετο "μυροβόλος" θα μπορούσε να περιγράψει αυτήν την εμπειρία. Τότε, η μυρωδιά της Χίου θα όριζε την λέξη και όλες οι υπόλοιπες μυρωδιές του κόσμου θα κρινόντουσαν βάσει αυτής.

Το Μυστικό της Μαστίχας: Ένα Μυρωδάτο Δώρο από τον Άγιο Ισίδωρο

Ο κάμπος της Χίου, φιλοξενεί αναρίθμητα εσπεριδοειδή δέντρα, εν μέρει υπαίτια για τη μυρωδιά της. Οι Ρουτίδες αυτές όμως είναι ίσως ακόμη και ανάξιες αναφοράς συγκριτικά με την αρχαία μυστηριώδη ρητίνη, που απλόχερα προσφέρουν οι σχίνοι στο Νότιο μέρος του νησιού. Η παράδοση αποδίδει το μαστίχι στον Άγιο Ισίδωρο, ο οποίος, κατά το 250 μ.Χ., κυνηγημένος και τραυματισμένος σοβαρά από τους Ρωμαίους κατέφυγε σε ένα μέρος κοντά στα Μεστά. Ενώ ήταν αβοήθητος και τα πόδια του δε βαστούσαν άλλο για να συνεχίσει, εμφανίστηκε ένας λευκός ίππος και τον πήρε στην πλάτη του μέχρι τα Νοτιότερα χωριά. Εκεί έκατσε κάτω από ένα σχίνο για να ξαποστάσει. Ο σχίνος τόσο τον λυπήθηκε για τα βάσανά του, όπου τελικά, δάκρυσε. Τα δάκρυά του γέμισαν τον τόπο ευωδία. Όλο το Νότιο μέρος του νησιού, όπου μαρτύρησε ο Άγιος, γέμισε από τα δάκρυα των σχίνων.

Μπορεί στην πραγματικότητα η μαστίχα να είναι γνωστή από τα αρχαία χρόνια, αφού η πρώτη αναφορά βρίσκεται στα γραπτά του Ιπποκράτη, πώς όμως να χωρέσει ο μικρός νους του ανθρώπου ένα τέτοιο θαύμα. Το μαστίχι είναι το διαμάντι της Χίου· και δεν είναι κάποιο δυσεύρετο ορυκτό για τους Χιώτες, όχι. Στάζει και σχηματίζεται πάνω σε κορμούς στο δρόμο. Μπορείς να σταθείς, να κόψεις και να το βάλεις στο στόμα σου. Η υπόλοιπη ανθρωπότητα όμως δεν μπορεί να το βρει πουθενά. Μόνο να το ζητήσει από τους Χιώτες.

Η ευημερία και το κύρος της Χίου: Συνυφασμένη με το μετάξι

Το γεγονός αυτό έβαλε τη Χίο στο χάρτη. Της έδωσε προνόμια μέσα σε δύσκολους καιρούς και έτσι αναπτύχθηκαν και άλλες ποιότητες στο νησί, με κυριότερη αυτή του εμπορίου. Οι Χιώτες, καλλιέργησαν και επεξεργάστηκαν το μετάξι και με τη δύναμη του εμπορίου που κατείχαν, καταξιώθηκαν ακόμη και στις αυλές των παλατιών της Ευρώπης, οι οποίες προμηθεύονταν υφαντά από αυτούς.

Παραδοσιακές φορεσιές: Καλειδοσκόπιο κληρονομιάς

Δεν έχω συναντήσει στις εξορμήσεις μου άλλο μέρος με τέτοια μεγάλη συγκέντρωση ποικιλίας παραδοσιακών φορεσιών. Η Χίος, με την τόσο μεγάλη παραγωγή και την ασύγκριτη ποιότητα υφασμάτων, σε συνδυασμό με τον πλούτο που της εξασφάλιζε το εμπόριο, κατάφερε να δημιουργήσει αυτήν την πολυμορφία ενδυμάτων. Οι κάτοικοι των χωριών σε τόσο κοντινή απόσταση, θέλοντας να δείξουν τον πλούτο τους, προσπαθούσαν να διαφοροποιούνται μεταξύ τους και έτσι το κάθε χωριό είχε τα δικά του ρούχα.

Κατάφερα να αποτυπώσω είκοσι μία διαφορετικές ενότητες ρούχων από το νησί. Αυτά είναι σχεδόν όλα τα οποία σώζονται σήμερα, ή έχουν δημιουργηθεί πιστά αντίγραφα. Τα υπόλοιπα ίσως να μη μάθουμε ποτέ πως έμοιαζαν.

Η Πολιτιστική ταπισερί της Χίου μέσα από τις παραδοσιακές της ενδυμασίες

Βέσσα - Μαστιχοχώρια

Ξεκινώντας, βρέθηκα να διασχίζω το γραφικό χωριό Βέσσα, φωλιασμένο μέσα στην περιοχή όπου ευδοκιμούν τα μαστιχόδεντρα, περικλείοντας 24 χωριά που συλλογικά ονομάζονται «Μαστιχοχώρια». Συνάντησα τις τρεις νεαρές κυρίες που φόρεσαν την τοπική ενδυμασία και μαζί, κάναμε μια εξερεύνηση στο χωριό, αναζητώντας κατάλληλα σκηνικά για τη δημιουργική μας προσπάθεια. Η αναζήτησή μας μας οδήγησε σε δύο παλιές κατοικίες, η μία από τις οποίες διέθετε μια εξαιρετική σκάλα, που χρησίμευσε ως σκηνικό για την οπτική μας αφήγηση.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Βέσσας - Μαστιχοχώρια
 

Απόκτησε ένα τύπωμα από τη Χίο

Με την αγορά ενός τυπώματος του Γιώργου Τατάκη, εκτός του ότι θα προσθέσετε ένα έργο τέχνης στο χώρο σας, υποστηρίζετε τη συνολική σημαντική εθνογραφική εργασία. Ο Γιώργος Τατάκης φωτογραφίζει εμπνευσμένος από την παράδοση της Ελλάδας από το 2015. Δείτε τη συλλογή της Χίου εδώ.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
 

Ελάτα - Μαστιχοχώρια

Συνέχισα στο γειτονικό χωριό Έλατα την ίδια μέρα, με την περιέργεια να εμβαθύνω στην ποικιλία των φορεσιών. Εκεί γνώρισα ακόμη τρεις κυρίες που είχαν φορέσει την τοπική ενδυμασία και μαζί ξεκινήσαμε μια οπτική αφήγηση από ένα εγκαταλελειμμένο σπίτι λαξευμένου από πέτρα, οπού σε κάθε τοίχο ο χρόνος είχε αφήσει το σημάδι του.

Στη συνέχεια, το ρεπεράζ μας οδήγησε να ανακαλύψουμε επιπλέον σκηνικά, αποκαλύπτοντας την ποιητική ερημιά ενός άλλου εγκαταλειμμένου σπιτιού, καθώς και τα δαιδαλώδη σοκάκια της περιοχής.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Ελάτας, Μαστιχοχώρια
Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Ελάτας στα γύρω σοκάκια

Δαφνώνας - Καμποχώρια

Η τελευταία στάση στο Δαφνώνα αργότερα εκείνη την ημέρα, ήταν σύντομη γιατί το φως του ήλιου τελείωνε. Έτσι, μερικές μέρες αργότερα, επισκέφτηκα ξανά το χωριό για να κάνουμε μερικά ακόμη πορτρέτα. Φτάνοντας στο χωριό, με υποδέχτηκαν πέντε νεαρές κυρίες, η καθεμία ντυμένη με την τοπική φορεσιά. Περιπλανηθήκαμε στις απότομες ανηφοριές του χωριού, αναζητώντας γραφικά σημεία. Το περπάτημα σε αυτό το χωριό με το φωτογραφικό μου εξοπλισμό στην πλάτη, αποδείχθηκε ότι δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Τουλάχιστον μετα τη φωτογράφιση καθίσαμε σε ένα γραφικό τοπικό καφενείο και μας έφυγε η κούραση, κουβεντιάζοντας τη ζωή στο Δαφνώνα.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Δαφνώνα - Καμποχώρια
Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Δαφνώνα σε μία παλιά κατοικία

Καλλιμασιά - Ιωνία

Μια άλλη μέρα απαθανάτισα τις τοπικές γυναικείες φορεσιές της Καλλιμασιάς στην περιοχή Ιωνία της Χίου. Με οδηγό πέντε ντόπιες κυρίες που έγιναν τα μοντέλα μου, ξεκινήσαμε μια προσπάθεια να ανασύρουμε τις μνήμες του τόπου. Ο καμβάς μας ήταν ένα παλιό σπίτι του χωριού που ψιθύριζε ιστορίες περασμένων εποχών, παρέχοντας το τέλειο σκηνικό για τη φωτογραφική μας εξερεύνηση.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Καλλιμασιάς - Ιωνία

Βασιλεώνοικο - Καμποχώρια

Την ίδια ημέρα, είχα τη χαρά να γνωρίσω πέντε γυναίκες στο γοητευτικό χωριό Βασιλεώνοικο που βρίσκεται στον κάμπο της Χίου. Ντυμένες με τις παραδοσιακές τοπικές φορεσιές, το σκηνικό μας ήταν η όμορφη αυλή ενός φθαρμένου, παλιού σπιτιού, προσθέτοντας μια νότα νοσταλγίας στη φωτογραφική μας περιπέτεια.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Βασιλεώνοικου, Καμποχώρια

Άγιος Γεώργιος Συκούσης - Καμποχώρια

Στον κάμπο της Χίου, το χωριό Άγιος Γεώργιος Συκούσης αποκαλύπτει ένα μαγευτικό σκηνικό φτιαγμένο εξ ολοκλήρου από πέτρα. Μέσα σε αυτή τη μεσαιωνική ομορφιά, συναντήθηκα με μια ομάδα πέντε γυναικών διαφόρων ηλικιακών ομάδων, στολισμένες με την ενδυμασία της περιοχής. Έγιναν θέματα για τον φακό μου, ποζάροντας με τις παραδοσιακές τους φορεσιές με φόντο το ειδυλλιακό τοπίο του χωριού.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Αγίου Γεωργίου Συκούσης, Καμποχώρια

Νεοχώρι - Άγιος Μηνάς

Επόμενος σταθμός ήταν το χωριό Νεοχώρι, στην περιοχή του Αγίου Μηνά Χίου. Μια μεγάλη ομάδα εννέα γυναικών, με τις τοπικές ενδυμασίες, περίμεναν με ανυπομονησία να φτάσω για να τις φωτογραφίσω. Μαζί, περιηγηθήκαμε στους δρόμους του χωριού, εξερευνώντας κάθε γωνιά για το τέλειο σκηνικό. Φωτογραφηθήκαμε σε διάφορα σημεία, αποτυπώνοντας την ουσία του Νεοχωρίου, συνδυάζοντας τις φορεσιές με την τοπική αρχιτεκτονική και ενός εγκαταλειμμένου εργοστασίου της περιοχής.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Νεοχωρίου, Άγιος Μηνάς
Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Costumes of Neochori inside an old local factory

Θυμιανά - Άγιος Μηνάς

Τα Θυμιανά δελεάζουν με το ζωντανό μουσικό τους πνεύμα. Μέσα σε αυτό το γοητευτικό χωριό συνάντησα μια ομάδα πέντε γυναικών. Με φόντο την πλούσια πολιτιστική τους κληρονομιά, ξεκίνησα ένα ταξίδι, αποτυπώνοντας την ουσία των ιστοριών τους μέσα από τα πορτρέτα με τις παραδοσιακές φορεσιές. Η περιπέτειά μας εκτυλίχθηκε σε διάφορα σημεία, με το μεγαλοπρεπές μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων να αποτελεί ένα ιδιαίτερα εμπνευσμένο σκηνικό στην προσπάθεια μας.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Θυμιανών, Άγιος Μηνάς

Λιθί - Μαστιχοχώρια

Στο γραφικό χωριό Λιθί, ένα από τα Μαστιχοχώρια, απαθανάτισα τα πορτρέτα τριών γυναικών. Περιπλανώμενοι στα σοκάκια του χωριού, πέσαμε πάνω στην πατρογονική κατοικία του ευεργέτη Ανδρέα Συγγρού. Μέσα στους τοίχους αυτού του εγκαταλειμμένου σπιτιού, εκτυλίχθηκε μια φωτογραφική αφήγηση, που συνδυάζει τις ιστορίες των ανθρώπων και την πλούσια ιστορία που πλανάται σε κάθε γωνιά αυτού του χωριού.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Λιθίου, Μαστιχοχώρια

Νένητα - Ιωνία

Καθώς ο ήλιος έπεφτε, ο τελικός μας προορισμός μας πήγε στο μαστιχοπαραγωγικό χωριό Νένητα. Ανάμεσα στα ευωδιαστά μαστιχόδεντρα, απαθανάτισα τρεις γυναίκες να φορούν τις παραδοσιακές φορεσιές. Από τη ρουστίκ γοητεία μιας αποθήκης μαστίχας μέχρι το σκηνικό των αρχαίων ερειπίων, κάθε φωτογραφία λέγει μια ιστορία. Καθώς η μέρα έδινε τη θέση της στη νύχτα, βρεθήκαμε σε μια ταβέρνα του χωριού, απολαμβάνοντας φαγητό και ποτό με μία μεγάλη παρέα - ένα όμορφο τέλος για τη μέρα μας.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Νένητων, Ιωνία
Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασία Νένητων σε μία αποθήκη Μαστίχας Χίου

Αρμόλια - Μαστιχοχώρια

Το Σαββατοκύριακο, καθώς οι Χιώτες έχουν πιο χαλαρούς ρυθμούς, βρέθηκα σε μία φωτογραφική οδύσσεια από την ανατολή έως τη δύση του ηλίου, φωτογραφίζοντας περισσότερες ενδυμασίες. Η περιπέτειά μου ξεκίνησε στο καστροχώρι Αρμόλια, ένα ακόμη μαστιχοχώρι. Εδώ, ο αέρας γέμισε με την τέχνη της χειροποίητης αγγειοπλαστικής για την οποία φημίζονται τα Αρμόλια. Ήταν καλή ιδέα να φτάσω νωρίτερα, καθώς ο πρωινός καφές σε κεντρική πλατεία του χωριού, ήταν αξέχαστη εμπειρία. Λίγο αργότερα έφτασαν τρεις γυναίκες μαζί με ένα κοριτσάκι, με τις φορεσιές τους. Μαζί, ξεκινήσαμε μια εξερεύνηση, δημιουργώντας πορτρέτα που αφηγούνται τις διαχρονικές ιστορίες αυτού του γραφικού χωριού.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Αρμολίων, Μαστιχοχώρια

Πυργί - Μαστιχοχώρια

Το Πυργί είναι ένα πανέμορφο χωριό που, μαζί με τα Μεστά, είναι τα μεγαλύτερα από τα Μαστιχοχώρια. Ξεκίνησα από το Πυργί, ένα μέρος που φημίζεται για τις προσόψεις των σπιτιών του, οι οποίες είναι στολισμένες με μια μοναδική τεχνική που ονομάζεται «Ξυστό» – Γύψος χαραγμένος με γεωμετρικά σχήματα χρησιμοποιώντας πιρούνια. Αυτά τα σχέδια, χαρακτηριστικά της Χίου, αφηγούνται ιστορίες δεξιοτεχνίας και παράδοσης. Φωτογράφισα τις τοπικές φορεσιές στους δρόμους και τα σπίτια της κοινότητας, αλλά γνώρισα και πολλούς κατοίκους που είχαν έρθει για να δουν τη φωτογράφιση.

Νήσος Χίος: Εξερευνώντας τη Γοητεία των Ενδυμασιών, του Γιώργου Τατάκη
Ενδυμασίες Πυργίου, Μαστιχοχώρια